فیل (پیل)
فیل یکی دیگر از سوارهای سَبُک بازی شطرنج است که ارزش غیر رسمی آن توسط استادان فن، سه و نیم پیاده ارزیابی میشود. فیل مهرهای است که میتواند به صورت اریب و در صورتی که مانعی نباشد یا خانهٔ مقصد مشغول نباشد، به طور نامتناهی و طولانی، به خانهای در دوردست بنشیند. همانند اسب، هر طرف سیاه یا سفید ۲ فیل دارند که با توجه به چیدمان آنها در صفحه، یکی از آنها در خانهٔ سفید جای میگیرد و دیگری در سیاه. از آنجا که هیچ فیلی امکان ندارد از مسیر اریب خود که همیشه دارای یک رنگ است خارج شود، پس یکی از فیلها فیل سفید نام دارد و دیگری فیل سیاه.
رخ
رخ مهره ای قوی در شطرنج محسوب میشود که به حضور آن به ویژ ه در انتهای بازی راهگشاست. رخ به همراه وزیر «سوارهای سنگین» نامیده میشوند. هر بازیکن شطرنج 2عدد رخ در اختیار دارد و در مجموع ۴ رخ در کل صفحه موجود است که هر کدام در یکی از چهار گوشهٔ صفحهٔ شطرنج (A۱, A۸, H۱, H۸) قرار می گیرند. رخ در شطرنج به صورت عمودی و افقی حرکت میکند و میتواند در صورت نبودن مانع یا اشغال خانهٔ مقصد، یک ستون یا یک ردیف کامل را هم طی کند.
وزیر (فرزین)
وزیرها قویترین مهرههای شطرنج محسوب میشوند. قدرت یک وزیر برابر با ۹ پیاده ارزیابی میشود. این مهرهٔ ارزشمند که نبود او خانمان سوز است، به ۲ صورت اریب و مستقیم (عمودی یا افقی) حرکت میکند و به همان ترتیب مهرهای را میگیرد. هر یک از طرفین بازی شطرنج فقط یک وزیر دارند. وزیرها بین شاه و فیل قرار میگیرند یعنی وزیر سفید در خانهٔ D۱ و وزیر سیاه در همان ستون در خانهٔ D۸.
شاه
حیاتیترین مهرهٔ بازی ایست که در واقع حضور تمام مهرههای شطرنج برای دفاع از شاه خود و حمله یا تخریب مستقیم یا غیر مستقیم شاه حریف هست. شاه فقط میتواند به تمامی اطراف و خانههای مجاور خود برود. نکتههای مهم در رابطه با شاه:
- بین ۲ شاه همیشه باید لااقل یک خانه فاصله باشد.
- در صورت این که شاه توسط هر یک از مهرههای شطرنج (غیر از شاه حریف) مورد تهدید قرار گرفت، اصطلاحا کیش شده و ۳ راه (برای اسب ۲ راه) برای «رفع کیش» وجود دارد.
- ۱-حرکت دادن شاه
- ۲-گرفتن مهرهٔ تهدید کننده
- ۳-گذاشتن مانع در مسیر تهدید مهرهٔ تهدید کننده شاه.
از آنجا که اسب مانعی برای حرکت نمیشناسد، بنا براین رفع کیش با حربه آخر امکان ندارد.
حرکتهای استثنایی در شطرنج
قلعهٔ شاه یا قلعهٔ کوچک
حرکتی که درصورت وجود شرایط زیر، شاه ۲ خانه به سمت رخ می رود و رخ به خانهٔ بعد از شاه و آن سمت دیگر شاه میرود. این حرکت حداکثر یک بار در بازی و در صورت برقراری ۳ شرط زیر انجام میشود: ۱-شاه و رخی که می خواهد قلعه برود تا آن لحظه حرکتی نکرده باشند. ۲- بین شاه و رخ هیچ مهرهای نباشد. ۳-شاه و محل عبور وی در هنگام انجام این حرکت نباید با خطر مهرهای از حریف رو به رو باشد.(در معرض کیش باشد.) اگر شرایط بالا برقرار بود، حرکت قلعه عبارت است از عبور شاه از خانهٔ مجاور خود به سوی رخ و قرار گرفتن شاه در خانهٔ بعدی و قرارگرفتن رخ در خانهٔ مجاور شاه (همان خانهای که شاه از آن عبور کرده یا به اصطلاح «از رویش پریده»).
قلعهٔ وزیر یا قلعهٔ بزرگ
درست مانند قلعهٔ شاهاست ولی در سمت دیگر، یعنی عمل قلعه رفتن با رخ سمت وزیر انجام میپذیرد.
آن پاسان
این لغت فرانسوی به معنی در حال حرکت است. به وقتی گفته میشود که سرباز میتواند در حرکتی که مقصدش سرباز حریف نیست، سرباز حریف را بگیرد.
اگر سرباز یکی از طرفین در ردیف پنجم خود (ردیف چهارم حریف) باشد و سرباز حریف در یکی از دو خانه چپ و یا راست آن باشد، میتواند به پشت سرباز حریف رفته و آن را بگیرد.
درجات شطرنجبازان
قدرت هر شطزنجباز با یک امتیاز عددی با نام انگلیسی Rating بیان می شود که این عدد بر اساس بازیهای رسمی انجام شده هر بازیکن در یک بازه زمانی مشخص محاسبه و منتشر می شود. ریتینگ بین المللی بازیکنان توسط فدراسیون جهانی شطرنج فیده هر سه ماه یکبار محاسبه و منتشر می شود. هر یک از فدراسیون های ملی نیز ممکن است درجه بندی خاص خود را داشته باشند که در محدوده آن کشور مورد استفاده و پذیرش می باشد. درجههای استادی در شطرنج نیز توسط فدراسیون جهانی شطرنج اعطا می شود که به شرح زیرند:
- استاد بزرگ عنوانی ست که فیده از سال 1950 به شطرنجبازی که به بالاترین سطح مهارت در بازی رسیده است اعطا می کند. یکی از شرطهای احراز این عنوان رسیدن به ریتینگ 2500 است. گرچه در سال 1950 تنها 39 نفر به دریافت این لقب مفتخر شدند اما هم اکنون بیش از 900 استاد بزرگ در سراسر دنیا وجود دارند . سرگئی کاریاکین از اکراین با دست یابی به این عنوان در سال 2002 در حالی که فقط 12سال و7 ماه داشت جوانترین استاد بزرگ شطرنج تاکنون است.
- استاد بینالملی
- استاد فیده
- استاد بزرگ زنان ( WGM )این عنوان منحصرا برای بانوانی که در سطحی میان استاد فیده و استاد بین المللی قرار دارند در نظر گرفته می شود.
استاد بین المللی زنان استاد فیده زنان
استادان بزرگ شطرنج ایران
داوران بینالمللی ایران
صفحهٔ خاتمکاری شطرنج، کار اصفهان
- اسکندری، فریدون
- اکبر زاده، غلامحسین
- باقری اکبر
- برادری ازغد، تقی
- پورشاهماری، حمید رضا
- پهلوان زاده، مهرداد
- خواجهای،سیاوش
- سالور، حسینقلی
- صفرزاده، اسماعیل
- کاظمی آشتیانی، حسین
- کنعان آذر، ناصر
- گلشنی، حسین
- گلکار، آبتین
- مرتضوی، سید محمد کاظم
- مصلحی، سید عبدالله
- مظفری، علیرضا
- نجیب، ابوالقاسم
- دستجردی، وحید
- هنری، کاوه
