بیوگرافی

ایران بزرگ

 

از نظر جغرافیایی و فرهنگی، ایران بزرگ شامل تمام بخش های فلات ایران بخش های آسیای مرکزی، بلخ و رشته کوه های هندوکش در امتداد شمال شرقی، افغانستان و غرب پاکستان در بخش جنوب شرقی و از سوی غرب، عراق و قفقاز در بخش شمال غربی است.

 

امپراتوری ماد (۶۰۰ ق. م.)

 

امپراتوری هخامنشی (۵۵۰ تا ۳۳۰ ق. م.)

 

امپراتوری اشکانی (۲۴۷ ق. م تا ۲۲۴ م.)

 

 

امپراتوری صفویه (۱۵۰۱–۱۷۲۲)

 

ایران بزرگ (همچنین ایرانزمین و یا ایرانشهر)[۱][۲] محدودهٔ جغرافیایی و حوزه تمدنی فلات ایران و جلگه‌های مجاور آن[۳]، شامل ایران کنونی، بخش اعظم قفقاز، افغانستان و آسیای مرکزی است[۴] که گهگاه از آن با عنوان پارس بزرگ هم یاد می‌کنند.[۵][۶][۷]

 

عنوان ایران صرفاً محدود به بخش غربی آن که هم اکنون به این نام خوانده می‌شود، نیست و تمام مرزهای سیاسی کشوری که تحت تسلط ایرانیان بود همچو بین النهرین و اغلب ارمنستان و جنوب قفقاز را هم در بر می‌گیرد.[۸][۹]

 

مفهوم ایران بزرگ از جهات گوناگون ریشه در تاریخ چند هزار ساله آن دارد و به دوران نخستین امپراتوری پارس بازمی گردد. در دوران جدید، ایران بسیاری از سرزمینهای خود را از دست داد از جمله واگذاری عراق به امپراتوری عثمانی (۱۵۳۳ میلادی)، واگذاری افغانستان[۱۰] به بریتانیا طی قرار داد پاریس در ۱۸۵۷ میلادی[۱۱] و ۱۹۰۵ میلادی[۱۲] و واگذاری سرزمینهای قفقاز به روسیه در قرن هجدهم و نوزدهم میلادی[۱۳]؛ عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ و پس از نبرد روسیه و ایران، استانهای قفقازی ایران را برای همیشه به روسیه واگذار کرد و مرزهای جدید در طول رودخانه ارس شکل گرفت.[۱۴] بر طبق عهدنامه گلستان در سال ۱۸۱۳، مناطق ارمنستان، جمهوری آذربایجان و شرق گرجستان که پیشتر بخشی از ایران بودند، به روسیه واگذار شدند.[۱۵] در اثر این تجزیه تاریخی کشورها و ملت‌های جدیدی تحت نفوذ روسیه و انگلستان شکل گرفتند که اگرچه از طریق زبان یا فرهنگ با ایران پیوستگی داشتند اما جوامع خاص خود را شکل دادند. در سال ۱۹۳۵ در زمان سلطنت رضا شاه، نام ایران رسماً در مجامع بین‌المللی به عنوان نام بخش بجا مانده از سرزمین ایران بکار رفت.[۱۶]

 

ریشه نام ایران

 

نام ایران به معنای سرزمین آریایی ها، شکل پارسی نو واژه آریانام از زبان پیشا ایرانی و به معنای آریایی‌ها است که نخستین بار در زبان اوستایی به صورت آریانم آمده‌است.(زبان اوستایی در شمال شرق ایران بزرگ یا آنچه امروز ترکمنستان و تاجیکستان خوانده می‌شود، مورد استفاده بود)[۱۷][۱۸][۱۹][۲۰]

 

اگرچه عنوان ایران تا اواخر دوران امپراطوری اشکانی، مفهوم قومی، زبانی و دینی معلوم داشت، اما هنوز دارای بار سیاسی نبود. امپراطوری یا پادشاهی ایران در مفهوم سیاسی به دوران ساسانیان بازمی گردد که در نتیجه پیوند میان سلسله جدید و روحانیت زرتشتی پدید آمد. آنطور که از شواهد موجود بر می‌آید این همگرایی ایده پادشاهی ایران یا ایرانشهر را تقویت کرد.[۱۷]

 

مفهوم

 

ریچارد فولتس می‌گوید:«گمان می‌رود مردمان ایران بزرگ - منطقهٔ فرهنگی که از خاورمیانه تا قفقاز، خوارزم، ماوالنهر، بلخ و پامیر امتداد دارد و مردمان آن مادها، پارسها و پارتها و سغدیان بودند - پیش از اسلام همگی آیین زرتشتی داشتند». این دیدگاه اگرچه در میان دانشمندان رواج دارد اما تا حدی هم اغراق آمیز است. فولتس استدلال می‌کند:«اگرچه ایرانیان معابد، نمادها و اساطیر مذهبی مشابه داشتند. اما در حقیقت خدایان متعددی پرستیده می‌شدند علی‌الخصوص میترا خدای پیمان‌ها و آناهیتا خدای آبها اما خدایان دیگری هم برحسب زمان، مکان یا گروههای مختلف مورد پرستش قرار می‌گرفتند»..[۲۱]

 

ریچارد فرای ایران بزرگ را شامل بخش اعظم قفقاز، عراق، افغانستان، پاکستان و آسیای مرکزی می‌داند که از طریق نفوذ فرهنگی تا چین و غرب هند گسترش می‌یابد. به گفته فرای:«ایران شامل تمام مردمان و سرزمینهایی است که در آنها زبانهای ایرانی بکار می‌رود و تمام بخشهایی که فرهنگ ایرانی در آن پیروزمند و مسلط بود».[۲۲]

 

به گفته جی پی مالری و داگلاس کیو آدامز در بیشتر بخش غربی ایران بزرگ در زمان هخامنشی، زبانهای ایرانی شاخهٔ جنوب غربی بکار می‌رفت در صورتی که در بخش شرقی آن زبانهای ایرانی شاخه شرقی که با زبان اوستایی خویشاوندی داشت، متداول بود.[۲۳]

 

پس از چیرگی مغول بر ایران سلسله ایلخانان بر ایران مسلط شدند[۲۴] و اولجایتو در طول سالهای ۱۳۰۴-۱۳۱۷ میلادی بر این سرزمین فرمان می‌راند.[۲۵]

 

منابع اولیه همچون میر خاوند تاریخنویس دوران تیموری، محدوده ایرانشهر (ایران بزرگ) را از رود فرات تا رود سیحون توصیف می‌کنند.[۲۶]

 

از دیرباز تا کنون قومیت هیچگاه عامل جدایی در ایران بزرگ نبوده؛ ریچار فرای می‌گوید:

 

من بارها عنوان کردم که مردمان آسیای مرکزی چه ایرانی زبان و چه ترکزبان تنها یک فرهنگ، یک مذهب و ارزشها و سنتهای یکسان دارند و تنها عامل جدایی ایشان زبان است.

 

در دوران مدرن، مداخله استعمار غرب و قومیت موجب جدایی استانهای ایران بزرگ شد. همانطور که پاتریک کلاسن می‌گوید ناسیونالیسم قومی حتی اگر به گذشته‌های دورتر نسبت داده شود، پدیده‌ای مربوط به قرن نوزدهم است.[۲۷] با اینحال ایران بزرگ پس از یک جغرافیای سیاسی که در ابتدا شکل گرفت، بیشتر به یک ابرکشور فرهنگی تبدیل شد.

 

حمدالله مستوفی، جغرافیدان قرون وسطی در نزهت القلوب می‌نویسد:

 

چند شهر است اندر ایران مرتفع تر از همه   بهتر و سازنده تر از خوشی آب و هوا
گنجه پر گنج در اران، صفاهان در عراق   در خراسان مرو و طوس، در روم باشد اقسرا

 

تاریخ ایران کمبریج محدوده تاریخی و فرهنگی ایران بزرگ را شامل ایران امروز، بخشهایی از چین، افغانستان و جمهوری‌های جدا شده از شوروی سابق معرفی می‌کند.[۲۸] فهرستی از این مناطق در دنباله این نوشته درج شده‌است.

 

پیشینه

 

در دوران پیش از اسلام، ایرانیان سرزمینهای تحت تسلط خود را به دو بخش تقسیم کرده بودند و آنها را ایران و انیران می‌خواندند. ایران شامل بخشهایی بود که در آن مردمان ایرانی‌تبار باستان سکونت داشتند و آن منطقه از کشوری که هم اکنون به نام ایران خوانده می‌شود، به مراتب گسترده تر بود. چنین مفهومی از ایران (به عنوان یک سرزمین)ایران بزرگ را شکل داد. بعدها تغییرات بسیاری در مرزها و مناطقی که ایرانیان در آن زندگی می‌کردند، ایجاد شد اما کماکان زبان و فرهنگ ایرانی بر بسیاری از بخشهای ایران بزرگ مسلط ماند.

 

برای نمونه پیش از اشغال آسیای مرکزی و قفقاز توسط روسیه، زبان پارسی در این مناطق زبان اصلی ادبی بود. آسیای مرکزی همانجایی است که زبان پارسی نو در آن شکل گرفت. حتی فراتر از اینها به اعتراف دولت انگلستان، پیش از اشغال عراق توسط انگلستان در سالهای ۱۹۱۸-۱۹۳۲ میلادی و اعمال ممنوعیت‌ها، در کردستان عراق زبان فارسی بکار می‌رفت.[۳]

 

با پیشروی مدام امپراطوری روسیه به سرزمینهای جنوبی پس از دو جنگی که به ایران تحمیل شد و عهدنامه‌های گلستان و ترکمانچای و همینطور مرگ نابهنگام عباس میرزا در سال ۱۸۲۳ و قتل میرزاابوالقاسم قائم مقام فراهانی، صدر اعظم ایران، بسیاری از خانات آسیای مرکزی امید خود را به پشتیبانی ایران در مقابل ارتش تزاری از دست دادند.[۲۹] ارتش روسیه سواحل آرال را در ۱۸۴۹، تاشکند را در سال ۱۸۶۴، بخارا را در سال ۱۸۶۷، سمرقند را در سال ۱۸۶۸ و نواحی خیوه و آمودریا را در سال ۱۸۷۳ تصرف کرد.

 

پاتریک کلاسون از انستیتو سیاستهای خاور نزدیک در واشینگتن:

 

«بسیاری از ایرانیان منطقه نفوذ فرهنگی خود را فراتر از مرزهای کنونی ایران می‌دانند. ایران زمانی بسیار بزرگتر از مرزهای کنونی بود. در قرن ۱۶ و ۱۷ نیروهای پرتغالی جزایر و بندرگاههای آن را تصرف کردند. در قرن ۱۹ امپراطوری روسیه آنچه را که همینک ارمنستان و جمهوری آذربایجان خوانده می‌شود و بخشهایی از گرجستان را از تهران غصب کرد. کتابهای دانش آموزان دبستانی ایرانی درباره پیشینه ایرانیان نه تنها از شهرهایی مانند باکو می‌گویند بلکه درباره مناطقی فراتر در شمال همچو دربند در جنوب روسیه، آموزش می‌دهند. شاه [ایران] بیشتر آنچه را که در غرب افغانستان بر آن ادعای مالکیت داشت طی جنگهای ایران و انگلستان ۱۸۵۶-۱۸۵۷ از دست داد. در سال ۱۹۷۰ سازمان ملل متحد برای جداسازی بحرین که ایران ادعای تملک بر آن را داشت، رایزنی کرد. قرنها پیش نفوذ ایرانیان از جانب غرب به عراق کنونی و قراتر از آن می‌رسید. وقتی جهان غرب ایران را به مداخله در مناطقی فراتر از مرزهای خود متهم می‌کند، حکومت ایران اغلب باور دارد که اعمال نفوذش صرفاً در سرزمینهایی است که زمانی به او متعلق بودند. به همین نهج ایران از دست همان قدرتها شکایت دارد که اسباب شکستهایش تا امروز شدند.»[۳۰]

 

پاتریک کلاسون:

 

«ایران امروز تنها گوشه‌ای از آن چیزی است که زمانی بود. از نظر وسعت، عراق، افغانستان، غرب پاکستان، بیشتر آسیای مرکزی و قفقاز تحت تسلط ایرانیان بود. بسیاری از ایرانیان امروز این نواحی را بخشهای ایران بزرگ به شمار می‌آورند.»[۳۱]

 

«از زمان هخامنشیان، ایران به وسیله عوامل جغرافیایی تحت حفاظت بود. اما کوههای بلند و خالی بودن گستره فلات ایران دیگر در برابر ارتش روسیه یا نیروی دریایی انگلستان کافی نبود و ایران سقوط کرد. در ابتدای قرن نوزده، آذربایجان، ارمنستان و افغانستان ایرانی بودند اما در انتهای آن سده تمامی این سرزمینها در اثر مداخله نظامی اروپاییان از دست رفتند.»[۳۲]

 

استانها

 

در قرون میانی (قرون وسطی) سرزمین ایران بزرگ شامل دو بخش بود. عراق عجم (بخش باختری) و خراسان (بخش خاوری) و علی‌الخصوص غزنویان، سلجوقیان و تیموریان امپراتوری خود را به بخشهای خراسانی و عراقی تقسیم کرده بودند. این موضوع در کتابهایی مانند تاریخ بیهقی نوشته ابوالفضل بیهقی و فضائل الأنام من رسائل حجت‌الاسلام (مجموعه نامه‌های غزالی) و کتابهای دیگر دیده می‌شود. فرارود و خوارزم عموماً بخشی از خراسان محسوب می‌شدند.

 

خاورمیانه

عراق

عراق بخشی از امپراطوریهای متعدد ایران بود و از فرهنگ ایرانی تاثیر عمیقی گرفته؛ یکی از پایتختهای ساسانیان به نام تیسفون هم در عراق قرار داشت و هنوز هم برخی شهرها و استانهای عراق همچون الانبار یا بغداد نامهای ایرانی دارند. شهرهای دیگر عراق هم نامهای ایرانی داشتند مانند سورستان -->> کوفه، شهربان-->> مقدادیه، آشب-->> عمادیه.[۳۳]

در دوران مدرن و سلسله صفوی، ایران در طول سالهای ۱۵۰۱-۱۵۳۳ و ۱۶۲۲-۱۶۳۸ عراق را به عثمانی واگذار کرد.

کردستان

از لحاظ تاریخی و فرهنگی، کردستان بخشی است از آنچه که امروز با عنوان ایران بزرگ شناخته می‌شود. کردها به زبان ایرانی شاخه شمال غربی تکلم می‌کنند که با زبان پارسی خویشاوندی نزدیکی دارد.[۳۴]

قفقاز

ارمنستان

ارمنی‌ها از دوران هخامنشی بخشی از امپراتوریهای متعدد ایران بودند. و از فرهنگ ایرانی به شدت تاثیر پذیرفتند. ارمنیها البته از شاخه دیگری از گویشگران زبانهای هند و اروپایی هستند که به زبانهای ایرانی مستقیماً مربوط نیست. در واقع ارمنستان باستانی ترکیبی از فرهنگ بومی، فرهنگ ایرانی و فرهنگ هلنی/مسیحی را در خود داشت. در طول قرنهای بعد دامنه این تاثیرات در اثر برخورد با روسها، رومی‌ها، اقوام اروپایی و لبنانی‌ها فراتر رفت.

جمهوری آذربایجان

پس از عهدنامه گلستان، ایران تمامی خانات جنوب قفقاز، شامل خانات باکو، خانات شیروان، خانات قره باغ، خانات گنجه، خانات شکی، خانات قبا و بخشی از خانات تالش را از دست داد. دربند هم به همین شیوه به روسها واگذار شد. این خانات امروز منطقه‌ای را تشکیل می‌دهند که جمهوری آذربایجان خوانده می‌شود. پس از عهدنامه ترکمانچای ایران علاوه بر این سرزمینها خانات نخجوان و مغان و همینطور ایروان را هم به روسها واگذار کرد. این مناطق امروز جمهوریهای آذربایجان و ارمنستان را تشکیل می‌دهند. بیشتر این مناطق هنوز هم نامهای ایرانی و یا نامهایی برگرفته از زبانهای ایرانی دارند.

گرجستان

در شرق گرجستان مناطق کارتلی و کاختی در دوران ساسانی مناطق ایرانی بودند. (مخصوصا در زمان هرمز چهارم) در دوران صفوی هم برخی رجال حکومتی از گرجی‌ها بودند.[۳۵]

شرق گرجستان تا سال ۱۷۸۳ هم تحت قیومیت ایران بود تا اینکه در طی عهدنامه گرجیوسک در ۲۴ ژوئیه ۱۷۸۳ میان حکمران کارتلی و کاختی و امپراتوری روسیه، این مناطق بخشی از روسیه شناخته شد. ایران بعدها طی قرارداد گلستان و ترکمانچای رسماً از ادعای مالکیت بر این مناطق چشم پوشی کرد.

نخجوان

در دوران ساسانی، نرسه، هفتمین پادشاه از این سلسله، استحکامات نظامی در این منطقه ایجاد کرد. برخی شخصیتهای فرهنگی و ادبی ایران در دوره قاجار هم از این منطقه بودند. نخجوان هم در قرن نوزدهم و طی دو قرار داد گلستان و ترکمانچای از ایران جدا شد.

شمال قفقاز

بخش شمالی قفقاز که امروز در جنوب روسیه قرار دارد، شامل جمهوریهای داغستان، چچن، اوستیای شمالی-آلانیا، کاباردینو-بالکاریا برای مدتهای طولانی قسمتهایی از ایران و در حوزه تمدنی ایران بود تا اینکه در قرون هجدهم و نوزدهم توسط روسیه تصاحب شد. تاثیرات فرهنگ ایرانی حتی تا تاتارستان در مرکز روسیه هم قابل مشاهده‌است. برای نمونه بسیاری از مناطق در قفقاز از سبک معماری ساسانیان در دربند تقلید می‌کنند. حتی امروز هم پس از دهه‌ها جدایی این مناطق، رگه‌هایی از فرهنگ ایرانی همچو بزرگداشت نوروز در آنها دیده می‌شود.[۳۶]

آسیای مرکزی

خوارزم

خوارزم بخشی از ایرانزمین یا همان ایران بزرگ، سرزمین ایرانیان کهن بود. بر طبق نظر برخی پژوهشگران مدرن از کتاب باستانی اوستا، خوارزم همانجایی است که در ابتدا ایرییانم وَئِجه (ایران‌ویج) یا ایران خوانده شد. این منابع می‌گویند کهنه‌گرگانج در متن پهلوی وندیداد هشتمین سرزمین اهورا مزدا، یا اروه نامیده می‌شود. برخی پژهشگران هم مانند التون ال دنیل، مورخ دانشگاه هاوایی، اعتقاد دارند که خوارزم به احتمال زیاد موطن مردم اوستایی است.[۳۷] دهخدا هم خوارزم را مهد قوم آریا معرفی می‌کند. امروزه خوارزم میان جمهوریهای متعدد آسیای مرکزی تقسیم شده‌است.

خراسان

افزون بر خوارزم، خراسان هم در محدوده جغرافیایی مشابهی قرار دارد.(محدوده خراسان از سمنان در غرب، تا شمال افغانستان تا دامنه‌های رشته کوههای پامیر است.) استانهای کنونی همچون سنجان در ترکمنستان، خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی در ایران همگی بخشهایی از خراسان کهن هستند. تا پیش از قرن سیزده میلادی و حمله ویرانگر مغول، خراسان پایتخت فرهنگی ایران بزرگ بشمار می‌آمد.[۳۸]

سینکیانگ
نوشتار(های) وابسته: تاجیک‌های چین

بخش خودگردان تاشکورگان دارای فرهنگ و مردمان ایرانی است.[۳۹] تاشکورگان همواره با کاشغر، یارکند، ختن و تورفان بخشی از تاریخ و فرهنگ ایران بزرگ بشمار می‌آید.[۴۰]

تجزیه ایران؛ عهدنامه‌ها

نقشه‌ها

 

+ نوشته شده در  شنبه یازدهم مرداد 1393ساعت 21:31  توسط سعید دامغانی | 
 
صفحه نخست
پروفایل مدیر وبلاگ
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ

نوشته های پیشین
مرداد 1393
دی 1392
آبان 1392
شهریور 1392
اردیبهشت 1392
اسفند 1391
شهریور 1391
مرداد 1391
فروردین 1391
اسفند 1390
بهمن 1390
دی 1390
آذر 1390
آبان 1390
شهریور 1390
مرداد 1390
خرداد 1390
اردیبهشت 1390
آذر 1389
مهر 1389
مرداد 1389
آذر 1388
آبان 1388
شهریور 1388
خرداد 1388
اردیبهشت 1388
فروردین 1388
اسفند 1387
آذر 1387
آبان 1387
مهر 1387
شهریور 1387
مرداد 1387
خرداد 1387
اردیبهشت 1387
فروردین 1387
آرشيو
آرشیو موضوعی
کوروش بزرگ
امیر کبیر
ایران بزرگ
سید علی خامنه‌ای
سید روح‌الله خمینی
امیر سپهبد شهید علی صیاد شیرازی
امیر سرلشکر خلبان شهید عباس بابایی
ورزش
المپیک
ورزش زورخانه ای
پارالمپیک
محمود خوارزمی (پوریای ولی)
کشتی
جهان پهلوان غلامرضا تختی
فوتبال
آژاکس
یوونتوس
منچستر یونایتد
اف سی بارسلونا
سپاهان
بازیکن
سیروس قایقران
احمدرضا عابدزاده
علی دایی
خداداد عزیزی
کریم باقری
مهدی مهدوی کیا
مارتن استکلنبرگ
وحید هاشمیان
اشکان دژاگه
علی کریمی
جواد نکونام
زیدان
دیگو ارماندو مارادونا
پله
روبرتو باجو
ادگار داویدز
گابریل باتیستوتا
فرناندو تورس
الیور کان
پیتر اشمایکل
خوان سباستین ورون
فرانچسکو توتی
رونالدینهو
استیون جرارد
آندری شوچنکو
ناصر حجازی
بکن بائر
پائولو مالدینی
زلاتان ابراهیموویچ
کریستین رونالدو
جرج بست
آلساندرو دلپیرو
فابيو كاناوارو
آندره‌آ پیرلو
رائول گنزالس
آورام گرانت
جان لوئیجی بوفون
لوئیز فیگو
امیر قلعه نوعی
سر بابی چارلتون
پت جنینگز
گرد مولر
لئو یاشین
خوره لوئیس چیلاورت
هرنان کرسپو
ساموئل اتوو
مسعود شجاعی
يوهان كرايف
کارلوس توز
دونگا
رایان گیگز
اریک کانتونا
دیوید بکام
لمپارد
هوگو سانچز
ماتئوس
ملکه فوتبال
مارتا داسیلوا
لیگ جزیره
لیگ برتر
بوندس لیگا
لا لیگا
سری آ
فوتبال آمریکایی
فوتبال گيليک
فوتبال استراليايی
فوتسال
وحید شمسایی
عادل فردوسی پور
90 (برنامه)
وزنه برداری
محمود نامجوی
حسین رضازاده
خسرو وزیری
رزمی
هادی ساعی
برسلی
شطرنج
بوکس
بسکتبال
مایکل جوردن
اتومبیل رانی
فرمول یک
مایکل شوماخر
تنیس
راجر فدرر
رافائل نادال
ارغوان رضایی
ماریا شاراپووا
ژیمناستیک
کوهنوردی
هاکی
گلف
دارت
شنا
غواصی
دو و میدانی
اسکی
کانوپولو
بیسبال
سافت‌بال
پینت‌بال
كريكت
سپک تاکرا
چوگان
والیبال
والیبال ساحلی
سوارکاری
راگبی
راگبی ۱۳ نفره
راگبی ۱۵ نفره
قویترین مردان جهان
روح‌الله داداشی
بدنسازی
مستر المپیا
آرنولد شوارزنگر
آدیداس
نایک
پوما
ریبوک
دولچه و گابانا
جمشید کاشانی
سعدی
ابوعلی سینا
فردوسی
جلال‌الدین محمد بلخی (مولوی)
سهراب سپهری
فروغ فرخزاد
رکوردهای جهانی گینس
سیلوستر استالونه
محمدعلی فردین
منوچهر نوذری
داوود رشیدی
خسرو شکیبایی
ایرج قادری
ناصر ملک مطیعی
شهره آغداشلو
ثریا قاسمی
حمیده خیرآبادی
آهو خردمند
نیکو خردمند
حسین پناهی
رضا شفیعی‌جم
مهران مدیری
مستر بین
لورل و هاردی
چارلی چاپلین
خواننده
آغاسی
آرش
ابی
اندی
بیژن
پوران
پری زنگنه
سیما بینا
سندی
سوسن
سیاوش قمیشی
شهرام شبپره
شکیلا
شهرام صولتی
شهره صولتی
شادمهر عقیلی
داریوش
حبیب
حمیرا
حسن شماعی زاده
جواد یساری
فریدون فروغی
لیلا فروهر
مهستی
معین
منصور
محمد اصفهانی
مرجان
هایده
علیرضا عصار
علیرضا افتخاری
ناصر عبدالهی
نازنین
کوروس شاهمیری
گوگوش
ویگن
یاس
جنیفر لوپز
مدرن تالکینگ
مایکل جکسون
دی جی
موسیقی سنتی ایرانی
محمد نوری
استاد شجریان
همایون شجریان
ایرج بسطامی
شهرام ناظری
ویدئو
ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران
وزارت اطلاعات
ارتش جمهوری اسلامی ایران
نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
قرارگاه پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
هوانیروز
درجات نظامی ارتش جمهوری اسلامی ایران
ژاندارمری
ساواک
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
درجه‌های سپاه پاسداران
نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
جهاد سازندگی
سازمان بسیج مستضعفین
سپاه ولی‌امر
شهید
توماس ادیسون
الکساندر گراهام بل
استاد پرهیزگار
سید محمدحسین طباطبایی (علم‌الهدی)
عبدالباسط
خلیج همیشه فارس
پیوندها
*کامپیوتر*
*انبیاء و ائمه اطهار*
امام عصروالزمان
سایت نگاهی به محیط زیست ودفاع از جانداران
قاطی پاطی
بهترین عکس ها و بازی ها
(ثمین)جون
ادگار داويدز
جدید ترین خبر های ورزشی
كانون هواداران استيل اذين
هیئت سه گانه استان قم
افتخار
لحظه های انتظار
..::'' Jok va SmS ''::..
مجله سرگرمی دینو
آرسنال
:: جایی برای با هم بودن::
پلی به گذشته
پیام شادی
سپک تاکرا کرمانشاه
فروشگاه ايروني مارکت
طرفداران بارسا عکس و کلیپ
فن آوری
دانلود همه چی (تحقيق و..)
لبیک :جهاد.ایثار :شهید.جانباز.آزاده
صاحب الامر.ع.
یاران امام
دانلود روز
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM

سایت منطقه آزاد مرکز بازیهای فلش رایگان